Czyli ot, taki sobie, prowadzony niesystematycznie, notatnik (kulturalny)
Friday September 21st 2018

„Biuletyn IPN” o Łodzi

Ukazał się kolejny, czerwcowy numer reaktywowanego „Biuletynu IPN – pisma o najnowszej historii Polski”. Wyeksponowane na okładce hasło przewodnie brzmi tym razem: „jedyne takie miasto” i odnosi się do Łodzi, której numer w większej części został poświęcony.

 Wydawany w Warszawie miesięcznik IPN (jego redaktorem naczelnym jest obecnie Jan M. Ruman) wyszedł po raz 151, co daje już w sumie ogromną liczbę opublikowanych tekstów historycznych, dotyczących zresztą różnych dziedzin życia. Skoncentrowanie się w najnowszym n-rze na Łodzi wynikło m.in. z przeświadczenia, że interesujące jest nie tylko to, co działo się w tym – określanym kiedyś jako „złe miasto”, lecz inspirującym przecież naukowców, publicystów, pisarzy i artystów –  ośrodku w stuleciu XIX, gdy w imponującym tempie rozwijał się on jako centrum przemysłu włókienniczego, ale że godne uwagi są również czasy późniejsze.

I właśnie w tekście Przemysława Waingertnera Fenomen Łodzi XX wieku mowa jest o wpływie na status grodu obu wojen światowych, o narastających stopniowo konfliktach politycznych, życiu naukowym, kulturalnym i działalności lokalnych mediów po II wojnie.

Jolanta A. Daszyńska przypomina operację łódzką, czyli bitwę z końca 1914 roku. Ta największa  operacja manewrowa I wojny na froncie wschodnim (zwana też rzezią pod Łodzią), zakończyła się zwycięstwem Niemców nad Rosjanami. Zginęło ok. 200 tysięcy żołnierzy. Polacy walczyli w mundurach obu stron konfliktu.

Niemieckiemu obozowi z ulicy Przemysłowej w Łodzi poświęcił swój artykuł Artur Ossowski. W latach 1942-45 więziono tam, bito, głodzono i zmuszano do morderczej pracy ponad 3 tys. dziewczynek i chłopców – głównie dzieci uczestników ruchu oporu z różnych ośrodków w kraju. Zginęło ok. 200 więzionych.

Twórcą i komendantem powojennego Konspiracyjnego Wojska Polskiego, Stanisławem Sojczyńskim „Warszycem”, zajął się Tomasz Toborek. W trakcie okupacji partyzancka grupa Warszyca wsławiła się likwidacją szefów radomszczańskiego gestapo oraz uwolnieniem więźniów z miejscowego aresztu. Po wojnie znów nastąpiło rozbicie aresztu, gdzie UB więziło polskich patriotów. Po ujęciu Warszyc wraz z podkomendnymi został zamordowany w Łodzi w 1947 roku.

W innym miejscu Toborek opowiada o dwóch łódzkich rodach patriotycznych – Szeletyńskich i Wocalewskich. Rodziny te, złączone w 1923 roku małżeństwem Stefana Szeletyńskiego i Jadwigi Wocalewskiej – w swych dziejach zawsze były związane z walką o wolną Ojczyznę, począwszy od bojów legionowych, poprzez tworzenie zrębów harcerstwa, aż po powojenną konspirację młodzieżową.

Artykuł Mileny Przybysz-Gralewskiej dotyczy mieszkającego w Łodzi po II wojnie Greka, Aleksandra Wakalopulosa. Ten współpracownik UB penetrował środowiska organizujące przerzuty Polaków za granicę, ale przy okazji nieźle zarabiał pomagając niekiedy w takich akcjach. Prowokacja z kwietnia 1950 roku dotyczyła wciągnięcia 26 osób w plan ucieczki samolotem LOT-u do Szwecji. Wszyscy zostali aresztowani.

Wiec młodzieży w łódzkiej hali „Wimy” 23. października 1956 roku omawia Janusz Wróbel. W dniach obrad VIII Plenum KC PZPR pojawiły się wieści o przemieszczaniu się przez województwo łódzkie wojsk radzieckich. Na wielotysięcznym wiecu domagano się suwerenności, wolnej prasy, wyjaśnienia sprawy Katynia itp. Uchwalona rezolucja nigdy nie została opublikowana.

Józef Śreniowski obrał za temat wydarzenia z marca 1968 roku w Łodzi, koncentrując się na pamiętnym wiecu 19 marca pod gmachem Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego i przypominając   zarówno sylwetki ówczesnych aktywistów studenckich, z socjologiem i filmowcem Tadeuszem Walendowkim na czele, jak i wymieniając nazwiska niektórych kapusiów. Studenci w swym proteście pozostali wówczas osamotnieni.

Zakończone sukcesem, łódzkie strajki z lutego 1971 roku naświetla Paweł Perzyna. Mające oddolny charakter protesty spowodowane zostały podwyżką cen żywności i objęły 32 zakłady, w tym wszystkie z branży bawełnianej i wełnianej. W zaistniałej sytuacji Rada Ministrów przywróciła poprzednie ceny.

Leszek Próchniak przypomina natomiast strajkowy Sierpień 1980 w Łódzkiem – od warsztatów pracy odeszło wówczas ponad 50 tysięcy zatrudnionych. Z kolei Sebastian Pilarski przywołuje obraz  czerwcowych wyborów 1989 roku w Łodzi, gdzie komunistyczne władze, jak w całym kraju, poniosły spektakularną klęskę.

W omawianym n-rze „Biuletynu” są też tematy pozałódzkie: rozprawka Krzysztofa Kawalca o ważnym wkładzie umiejącego wznieść się ponad podziały Romana Dmowskiego w odzyskanie niepodległości, artykuł Andrzeja Grajewskiego dotyczący życia religijnego w Rosji, gdzie nastąpiła odbudowa prawosławia i kościoła greckokatolickiego, wspomnienie Mirosława Szumiło o Richardzie Pipesie -demaskatorze bolszewizmu. Małgorzata Ptasińska opisuje Muzeum Polskie w Rapperswilu a Piotr Gontarczyk porównuje przedwojenne i powojenne wydania… komiksu z przygodami Koziołka Matołka.

Dodatkiem do miesięcznika – atrakcyjnego pod względem edytorskim – jest, jak stało się to w zwyczaju, DVD. Tym razem czytelnik otrzymuje filmy dokumentalne Grzegorza Królikiewicza o Andrzeju Kernie (a ściśle o tym, jak doszło do niszczenia tego polityka) a także rozłamie w łódzkiej „Solidarności” na frakcję lewicową i patriotyczną w momencie tzw. transformacji.

Ogólnie więc, wydawnictwo niezmiernie interesujące.

More from category

Pracę traktuję jako misję

Rozmowa z Tomaszem Krupą, pedagogiem Zespołu Szkół Specjalnych Nr 2 w Łodzi    Janusz Janyst – Jest [Read More]

Film jako baza edukacyjna

Status kulturowego odbiorcy uzyskuje się poprzez trud i pracę, prowadzące do erudycji w sferze tekstualnej i [Read More]

Rozśpiewany festiwal

Ważny dla kultury muzycznej i mający ogólnopolski zasięg Łódzki Festiwal Chóralny Cantio Lodziensis odbył się [Read More]

Koncerty ku czci

W Łodzi odbyło się ostatnio kilka koncertów patriotycznych, dedykowanych ważnym postaciom historycznym. Brali w [Read More]

Interesting Sites

    Archives