Czyli ot, taki sobie, prowadzony niesystematycznie, notatnik (kulturalny)
Monday December 18th 2017

W kręgu filmowego dokumentu

Nikt nie ma dziś wątpliwości co do tego, jak ważnym fenomenem kulturowym jest film dokumentalny. A jego specyfika godna jest głębszego namysłu. Według Doroty Kędzielawskiej dokument widzi świat przez pryzmat znaczenia rzeczywistości realnie istniejącej i reżyserskiej interpretacji. Łączy się to ze świadomością odbiorcy filmu i jego wiedzą. Dla Pawła Łozińskiego dokument to własne spojrzenie na świat, historia prawdziwa opowiedziana tak, że znaczy trochę więcej niż to, co widać w jej pierwszej warstwie.

Oboje cytowani reżyserzy i scenarzyści filmów dokumentalnych (Kędzielawska jest też malarką a Łoziński operatorem, producentem, zajmującym się ponadto fabułą) byli gośćmi specjalnymi XXVI Ogólnopolskiej Konferencji Filmoznawczej, która odbyła się pod koniec bieżącego roku w Radziejowicach. Jej tytuł brzmiał: Tradycja i przemiany we współczesnym dokumencie. Potencjał edukacyjny filmu dokumentalnego.

 Drugie ćwierćwiecze

Drugie ćwierćwiecze radziejowickich (wcześniej, przez wiele lat organizowanych w Borkach) konferencji rozpoczęło się, niestety, już bez ich inicjatorki oraz autorki koncepcji programowych wszystkich wcześniejszych edycji. Prof. dr hab. Ewelina Nurczyńska-Fidelska, długoletni kierownik Katedry Mediów i Kultury Audiowizualnej Uniwersytetu Łódzkiego, zmarła wiosną br. Prowadzenie imprezy przejął jej wychowanek, prof. UŁ dr hab. Piotr Sitarski, który był m.in. gospodarzem wieczoru wspomnień o prof. Nurczyńskiej-Fidelskiej.

Wymieniona Katedra UŁ jest, tradycyjnie, jednym z organizatorów imprezy. Pozostali to Centralny Gabinet Edukacji Filmowej, Pałac Młodzieży im. Juliana Tuwima w Łodzi, Filmoteka Narodowa, Sieć Kin Studyjnych i Lokalnych, Stowarzyszenie Edukacyjno-Kulturalne „Venae Artis”, Łódzkie Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Kształcenia Praktycznego oraz Warszawskie Centrum Innowacji Edukacyjno-Społecznych i Szkoleń. Wsparcie finansowe zapewnia Polski Instytut Sztuki Filmowej.

Bogaty program XXVI Konferencji obejmował cztery bloki tematyczne: Tworzywa filmu dokumentalnego, Film dokumentalny wobec wyzwań edukacji, Film dokumentalny i inne media oraz Tradycje polskiego dokumentu. W ramach bloków przewidziano projekcje, analizy filmologiczne i pedagogiczne filmów, zajęcia warsztatowe i – może przede wszystkim – wykłady reprezentantów różnych krajowych uczelni. Odnotujmy kilka myśli z tych wystąpień.

Nowa poetyka dokumentu a nowe media

Prof. UJ dr hab. Tomasz Majewski mówił o filmie dokumentalnym jako eseju hybrydowym, skupiając się na analizie interwału, czyli przestrzeni pomiędzy medium a własnościami tekstowymi dokumentu. Zauważyć dziś można istotne zmiany w zakresie poetyki dokumentu, wykazującego coraz większą samoświadomość i przechodzącego na stronę subiektywną, gdzie eksponowana jest – oparta na osobistym doświadczeniu – jedna z rozlicznych prawd. Niewygodne staje się myślenie o dokumencie z punktu widzenia opozycji prawdy i fikcji. Film dokumentalny przestaje być też formą ciągłą, grawituje w stronę instalacji służącej temu, by coś przez nią płynęło. Pojawiają się w dokumencie rekonstrukcja, inscenizacja zdarzeń, także różne rodzaje animacji. Eksperymentalny film dokumentalny znajduje dla siebie miejsce w galeriach sztuki.

Prof. dr hab. Mirosław Przylipiak (UG) podjął temat filmu dokumentalnego w epoce nowych mediów. Każde medium było kiedyś nowe (i pożerało stare). Internet może być traktowany jako platforma prezentacji wszelkich, powstałych wcześniej, obrazów, ale w wypadku filmów tworzonych specjalnie na jego użytek wchodzą w rachubę takie cechy, jak maksymalna skrótowość wypowiedzi, ich sloganowość, plakatowość czy perswazyjność obliczona na budowanie wspólnot. Stosowana bywa ukryta kamera, co kiedyś uważano za działanie nieetyczne. Dziś usprawiedliwia je praktyka ciągłego filmowania ludzi w różnych sytuacjach i to wielokrotnie w ciągu dnia (kamery przemysłowe itp.). Poza tym prawie każdy ma kamerę i posiada bogatą dokumentacje swego życia. Niektórzy, na zasadzie autoekspresji, sami upubliczniają prywatne materiały. Coraz częściej pokazywana jest intymność. Inwigilacja stała się inspiracją do działań artystycznych. Ostatnio pojawiły się również produkcje łączące elementy gry komputerowej z filmem dokumentalnym.

Aspekty dydaktyczne

 Cytowana na wstępie prof. dr hab. Grażyna Kędzielawska z PWSFTviT skupiła się na problematyce kształcenia reżyserów filmów dokumentalnych w nawiązaniu do swego skryptu Przewodnik dokumentalisty. Podstawy warsztatu (Łódź 2012). Książka ta dotyczy historii, gatunków, materii filmu dokumentalnego, założeń programowych, także etapów pracy dokumentalisty i pytań towarzyszących jego pracy. Autorka zwróciła m.in. uwagę na to, że uczciwość dokumentalisty wobec bohatera i widza polega na tym, aby kierować się dobrem bohatera, bo też manipulację widz wyczuwa. Aczkolwiek prawda opowiadana jest w różny sposób. Niejednokrotnie to, co zainspirowane i zainscenizowane wyraźniej zbliża do prawdy – jest bardziej sugestywne, aniżeli sama zaobserwowana rzeczywistość.

Profesorowie UAM Krzysztof Kozłowski i Mikołaj Jazdon w swej ilustrowanej fragmentami filmów pogadance opowiadali o „gadających i milczących głowach” w polskim dokumencie dawniej i dziś. Analizy filmoznawcze po projekcjach dotyczyły Czarodziejskiej góry Anki Damian (dr Bronisława Stolarska z WSSiP oraz dr Piotr Wojciechowski z PWSFTviT), Amy Asifa Kapadii (mgr Marcin Borchard z GSF), Nawet nie wiesz, jak bardzo cię kocham Pawła Łozińskiego (dr Piotr Pławuszewski z UAM). W analizach pedagogicznych mgr Danuta Górecka z ŁCDNiKP zajęła się filmem Karski i władcy ludzkości Sławomira Grünberga, zaś mgr Mariusz Widawski z ZSP Adrenaliną Krzysztofa Langa. Mgr Anna Równy związana z MSCDN referowała temat wykorzystywania telewizyjnych paradokumentów w praktyce dydaktyczno-wychowawczej, natomiast mgr Arkadiusz Walczak z WCIESiS na prowadzonych przez siebie warsztatach odniósł się do szans i zagrożeń edukacji filmowej w szkole.

Promocję wydanej w tym roku w Łodzi książki Filmowe fale historii prowadził Piotr Sitarski. Książka jest swoistym przewodnikiem po wybranych wydarzeniach z dziejów naszego kraju, zawierającym siedem pakietów edukacyjnych poświęconych dziełom filmowym (od Kamieni na szaniec w reż. Roberta Glińskiego po nowelowy film Solidarność, Solidarność…). Autorzy tekstów to m.in. osoby bezpośrednio związane z konferencjami: Anna Kołodziejczak, Maciej Dowgiel (pracownicy CGEF), także Bronisława Stolarska, Krzysztof Kornacki i Arkadiusz Walczak.

Spotkanie z reżyserem

Spotkanie z Pawłem Łozińskim dotyczyło przede wszystkim jego (paradokumentalnego?) filmu Nawet nie wiesz, jak bardzo cię kocham. Przerodziło się ono w ożywioną dyskusję, bowiem przedstawiony w obrazie, złożony z pięciu spotkań seans psychoterapii (zmierzający do tego, aby – jak powiedział reżyser – poprawić trudne czasem relacje z osobami bliskimi) został zainscenizowany. Na ekranie nie pojawiają się prawdziwa matka i jej córka, która opuściła dom rodzinny, te dwie kobiety są aktorkami. Autentyczny jest jedynie psychoterapeuta, prof. dr hab. Bogdan de Barbaro. Dla Łozińskiego ów film stanowi – jak się wyraził – dekonstrukcję słowa „miłość”, zajrzenie pod spód i wydrapanie tego, co może się pod nim kryć. Jest zarazem swoistą odpowiedzią na zrobiony przez niego trzy lata wcześniej film Ojciec i syn – o nim samym i jego ojcu. Tam mamy do czynienia z psychoterapią „domową”.

Dyskusji, również kuluarowych, było zresztą w Radziejowicach sporo, wszyscy z prawie dwustu uczestników przedsięwzięcia – polonistów i instruktorów z całej Polski – pojechali w efekcie do domów pełni wrażeń i wzbogaceni o przydatną w pracy nauczycielskiej i upowszechnieniowej wiedzę.

Previous Topic:

More from category

Koncerty ku czci

W Łodzi odbyło się ostatnio kilka koncertów patriotycznych, dedykowanych ważnym postaciom historycznym. Brali w [Read More]

Muzyka i taniec dopełniają się

Rozmowa z Katarzyną Zielińską, flecistką i tancerką salsy   Janusz Janyst: – Jean Paul napisał [Read More]

Radość ofiarowywania siebie innym

Rozmowa z dr Marią Wałęską-Siempińską – filozofem, wolontariuszką opieki hospicyjno-paliatywnej   [Read More]

III Zlot Poetów

W łódzkim Zespole Szkół Ogólnokształcących nr 7 przy ul. Minerskiej (w gmachu i na terenie przyszkolnym) [Read More]

Po X konferencji KSD

Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie opublikowało książkę zawierającą materiały z X Ogólnopolskiej [Read More]

Interesting Sites

    Archives