Czyli ot, taki sobie, prowadzony niesystematycznie, notatnik (kulturalny)
Tuesday September 19th 2017

Literatura politycznych przełomów

Kilka lat temu wydany został przez „Książnicę” godny uwagi wybór poezji i prozy zatytułowany Literatura przełomów politycznych 1956, 1968, 1981 – antologia w opracowaniu szkolnym. Nabyłem tę pozycję, a także kilka innych ciekawych książek, w jednym z łódzkich stoisk antykwarycznych, płacąc po złotówce za sztukę. Pewnie dlatego tylko tyle, że w sytuacji, gdy polowa Polaków nie czyta podobno żadnych książek, zaczynają one powoli w naszym „postępowym kraju” stawać się towarem pozbawionym wartości.

Piszę o tej antologii przede wszystkim z powodu pewnego, zamieszczonego w niej wiersza, napisanego przed kilkudziesięciu laty, w wymowie złowieszczego, ale trudno powiedzieć, że zupełnie dziś nieaktualnego. O tym jednak za chwilę. Rzeczona książka, poza około czterdziestoma tekstami literackimi i kilkoma publicystycznymi, zawiera wstęp literaturoznawczy dotyczący okresu powojennego, napisany przez autorkę wyboru, Krystynę Heskę-Kwaśniewicz. Zawiera ponadto kalendarium wydarzeń politycznych i kulturalnych oraz notę bibliograficzna. Właśnie na tych „dodatkach” polega owo „szkolne opracowanie”, przydatne zresztą dla każdego, a więc i dla tych, którzy – jak piszący te słowa – czasy szkoły mają już dawno za sobą.

Wybrane teksty zgrupowane zostały, jak wskazuje tytuł antologii, w trzech rozdziałach. Pierwszy zawiera takie utwory poetyckie, jak ważny w powojennej literaturze krajowej Poemat dla dorosłych Adama Ważyka, Krwawy czerwiec tego samego poety, Rozstrzelano moje serce w Poznaniu Kazimiery Iłłakowiczówny, Październik 1956 Juliana Przybosia. Jest również prozatorski fragment Matki Królów Kazimierza Brandysa.

W rozdziale dotyczącym Marca 1968 uwzględniona została np. Opowieść pewnego emigranta Jacka Kaczmarskiego, Do towarzysza Wiesława Kazimiera Wierzyńskiego, fragment powieści Romans zimowy Stefana Kisielewskiego oraz część rozprawy Michała Głowińskiego Marcowe gadanie, poświęconej językowi propagandy.

W ostatnim rozdziale znalazł się m.in. wiersz Zbigniewa Herberta (Raport z oblężonego miasta), Stanislawa Barańczaka (Przywracanie porządku), Artura Międzyrzeckiego (Erato). Są fragmenty prozy Marka Nowakowskiego, czyli Raportu o stanie wojennym, oraz Kadencji Jana Józefa Szczepańskiego.

Ze zrozumiałych powodów wybór obejmuje prawie wyłącznie otwory poważne, niekiedy w nastroju tragiczne (wymieńmy jeszcze Polską Pietę Anny Kamieńskiej), ale przeczytać też można satyryczny utwór Mariana Hemara z 1968 r. pt. Dziady. Natomiast sygnalizowany wcześniej przeze mnie wiersz to Niewola Kornela Filipowicza. Utwór przytaczam w całości, a Ty, Czytelniku tych słów, sam osądż, na ile pasuje on do obecnej rzeczywistości, której elementem jest przecież stopniowe wypłukiwanie suwerenności naszego kraju.

W państwie totalitarnym

Wolność

Nie będzie nam odebrana

Nagle

Z dnia na dzień

Z wtorku na środę

Będą nam jej skąpić powoli

Zabierać po kawałku

(Czasem nawet oddawać

Ale zawsze mniej niż zabrano)

Codziennie po trochę

W ilościach niezauważalnych

Aż pewnego dnia

Po kilku lub kilkunastu latach

Zbudzimy się w niewoli

Ale nie będziemy o tym wiedzieli

Będziemy przekonani

Że tak być powinno

Bo tak było zawsze

Dobra literatura, dobra poezja, ma to do siebie, że nie odnosi się jedynie do chwili, w której powstawała. Bywa uniwersalna w wymowie i ponadczasowa. Niewolę Filipowicza traktujmy jako rodzaj groźnego memento, groźnego ostrzeżenia.

More from category

III Zlot Poetów

W łódzkim Zespole Szkół Ogólnokształcących nr 7 przy ul. Minerskiej (w gmachu i na terenie przyszkolnym) [Read More]

Po X konferencji KSD

Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie opublikowało książkę zawierającą materiały z X Ogólnopolskiej [Read More]

Lektura dla rodziny

Święta Bożego Narodzenia stały się kanwą niejednego utworu literackiego. Któż z nas nie czytał np. Opowieści [Read More]

Polskie kolędowanie

Kolędowanie to ważny atrybut kulturowy Okresu Bożonarodzeniowego. Dobrze, że w Polsce tradycja wykonywania kolęd [Read More]

W kręgu filmowego dokumentu

Nikt nie ma dziś wątpliwości co do tego, jak ważnym fenomenem kulturowym jest film dokumentalny. A jego specyfika [Read More]

Interesting Sites

    Archives